Schuld Select 15-03-2003
Van de 700 duizend Nederlandse gezinnen die in 2001 aandelen leenden, zijn ruim vierduizend huishoudens echt de pineut. Op advies van polisverkoper Spaar Select gingen zij nietsvermoedend aandelen leasen in het kwadraat. De polisverkoper wijst alle klachten van de hand. “Wij hebben ons keurig aan de regels gehouden.”

Als Martin (41) en Alice (39) Alberts op 23 mei 2000 hun handtekening zetten onder Overwaarde Effect, doen ze dat omdat ze in vijf jaar een aardige som geld zullen verdienen. Tenminste, dat is hen verzekerd door adviseur Vladimir Sendecovic van intermediair Spaar Select. Die verteld hen ook dat er aan het financiele vehikel geen risico´s kleven. Volgens het slechtste scenario, ´als de hypotheekrente boven de tien procent stijgt´, kan de opbrengst wat minder worden. Maar, zo houdt hij het stel voor, het is veel waarschijnlijker dat de opbrengst al eerder dan na vijf jaar is verdiend.

Bijna drie jaar na ondertekening is het echtpaar Alberts de wanhoop nabij. Slapen doen ze niet meer. Sinds ze weten dat de ´risicoloze´beleggingsconstructie hen heeft opgezadeld met een extra schuld van 110 duizend euro, waarvan het grootste deel tegen een rente van 12 procent, beheerst de aandelenlease hun leven, dat zich afspeelt op de rand van de financiele afgrond. Mocht Dexia, de aanbieder van het product, de huidige schorsing van de rente-betalingen opheffen, dan zit er voor Martin en Alice Alberts niet anders op dan hun huis verkopen.

Modelgezin
Martin en Alice Alberts zijn niet de enigen die na het volgen van Spaar Select inde touwen liggen. Ruim vierduizend gezinnen verkeren in een soortgelijke positie. Ook zij hebben zich, min of meer, onbewust, voor tonnen in de schulden gestoken om een leuk centje te verdien. Naïef? Nee. Daarvoor was de productinformatie te vaag en te misleidend. Martin Alberts stellig: “Wat ons is overkomen, kan elk gezin gebeuren.” Dat zou wel eens waar kunnen zijn.

´We hadden geen idee waaraan we begonnen´
Het echtpaar Alberts kan aanspraak maken op het predikaat ´Nederlands doorsneegezin´. Ze bewonen een keurige koopwoning in een nieuwbouwwijk in de Noord-Hollandse groeigemeenschap Heerhugowaard. Hij begeleidt geestelijke gehandicapten, zij zit in de WAO. En heel Nederlands, het echtpaar Alberts is gesteld op financiele zekerheid. Daarom kocht hij al snel een lijfrentepolis en daarom storten ze al jaren elke maand een vast bedrag op de rekening van hun kinderen. Nee, de Albertsen zijn als de dood voor financiele verrassingen. Die fobie is ze duur komen te staan.

Valkuil
Met de onschuldige binnenkomer ´Bent u wel goed voorbereid op het nieuwe belastingplan?´verschaft polisverkoper Sendecovic zich in het voorjaar van 2000 toegang tot huize Alberts. Een telefoontje rond etenstijd heeft het gezin ongerust gemaakt. “Hij maakte complimenten over hoe goed we de zaak hadden geregeld”, herinnert Martin Alberts zich. Zijn vrouw beschrijft Sendecovic als de perfecte schoonzoon: goed gekleed, correct, sympathiek. Sendecovic zal uiteindelijk zes keer langskomen. Vanaf de derde ontmoeting brengt hij het onderwerp op de overwaarde van het huis. “Is het niet zonde dat u niets doet met al dat geld?” De Spaar Select-adviseur heeft een slim product in de aanbieding: Overwaarde Effect. Martin Alberts: “We zouden wel gek zijn als we het niet zouden doen.”

Op basis van een ´defensief´ rekenvoorbeeld stelt de financieel adviseur het echtpaar een winst van 22,5 duizend euro in het vooruitzicht. Het enige wat ze daarvoor moeten.doen is een extra hypotheek afsluiten van 50 duizend euro, waarvan vervolgens aandelen worden geleend ter waarde van 77 duizend euro. Na vijf jaar worden de leningen terugbetaald en is de winst binnen, eindigt het verkooppraatje. Martin: “We hebben uiteindelijk getekend, omdat we er helemaal niet van zouden merken. Dat was een strikte voorwaarde van ons, want we hadden de ballen verstand van aandelen.”

Even dreigt de ondertekening van het contract spaak te lopen als Alice Alberts de enorme leenbedragen ziet. Alice: “Daarover zei hij: “Op een salarisstrookje staan ook andere bedragen dan die je daadwerkelijk in handen krijgt”. Ons vertrouwen in hem was grot dat het allemaal geloofden. We hadden geen idee waaraan we begonnen.

Harde landing
Pas een jaar later ontdekt het echtpaar Alberts dat de financiele constructie op drijfzand rust. Overwaarde Effect blijkt niet zomaar een aandelenlease, maar eentje in het kwadraat (zie het voorbeeld in het kader). Omdat niet één maar twee lening zijn gestoken in aandelen, gaat de constructie bij de geringste tegenwinds onder water. Een beursterugval zoals we dien sinds half 2000 hebben gezien, is in dat geval ronduit rampzalig.

In oktober 2001 begint bij Martin Alberts iets te dagen. Op 23 november komt projectmanager Johan Vroomen van Spaar Select op verzoek van het echtpaar langs. Of hij even de portefeuille tegen het licht wil houden. Sendecovic is dan al een tijdje onbereikbaar. Hij is langdurig ziek, heet het.

Twee weken later ploft de evaluatie van Vroomen op de deurmat. Het is een lijvig epistel waar de familie Alberts niet veel wijzen van wordt. Nou ja, het ziet er niet goed uit. Ze roepen de hulp in van gecertificeerd financieel planner Jos Westmeijer, die even verderop in Heerhugowaard kantoor houdt. Alice: “Het bleek allemaal veel erger dan we vermoedden”.

Hulpkreten
Westmeijer ontdekt dat de waarde van het aandelenpot zo sterk is gedaald, dat het niet meer voldoende om gedurende de contractperiode van minimaal vijf jaar de rente van de geleende aandelen te betalen. Vroomen komt in zijn evaluatie met twee oplossing: het contract vroegtijdig beëindigen en zo´n eurton verlies nemen, of alle zeil bijzetten en proberen de contractperiode uit te zingen. Dat laatste betekent op alles bezuinigen om de 820 euro rente te kunnen betalen, een forse opgave want met een gezamenlijk netto maandinkomen van 2200 euro hebben Martin en Alice Alberts het niet breed. Vroomen gaat gemakshalve voorbij aan de maandelijkse 290 euro voor de tweede hypotheek. Ze kiezen voor geen van de oplossingen en verzoeken Spaar Select in een uitgebreide klachtenbrief om te worden teruggebracht in de situatie voor de fatale 23 mei 2000.

Spaar Select geeft niet thuis. Met enige vertraging verwijst de intermediair de klacht door naar Bank Labouchere, de inmiddels door Dexia overgenomen oorspronkelijke aanbieder va het product. De zakenbank krijgt inmiddels zoveel klachtbrieven van aandelenlease-slachtoffers binnen dat het consequent reageert met standaardbrieven. De algemene boodschap van Dexia: “Heb geduld.” Een team van juristen buigt zich over de kwestie. Het kan nog even duren.

Leaseleed
In november 2002 is het beleggingsdepot leeg. Dexia zet daarop uit clementie de inningen stop. Wel oordeelt de bank half december dat de klacht van de familie Alberts ongegrond is. Westmeijer heeft dan al Leaseleed opgericht, een stichting die parallel aan het bekende Leaseverlies de belangen behartigt van mensen ´die door Spaar Select zijn geadviseerd een aandelenlease-overeenkomst te tekenen in samenhang met een hypothecaire geldlening´. Het verschil met Leaseverlies is dat Leaseleed kiest voor een individuele aanpak en de belangen behartigt van mensen die veelal harder zijn geraakt dan de (Legio) Leaseverlies-gedupeerde.

Zowel Leaseverlies als Leaseleed zet in op een vergoeding van de totale schade. Uitgaande van een gemiddeld verlies van 100 duizend euro per contractant bedraagt de totale claim van Leasleed 400 miljoen euro. Als tenminste alle gedupeerden meedoen (op het moment van schrijven hebben zich negentig van de ruim 4000 potentiële gedupeerde bij Westmeijer gemeld) en de rechter de eis honoreert natuurlijk. In tegenstelling tot Leaseverlies, dat de schuld alleen bij Dexia heeft neergelegd, houdt Leaseleed niet alleen Dexia maar ook tussenpersoon Spaar Select verantwoordelijk voor alle ellende. “Want”, zegt Westmeijer, “ de mensen zij glashard misleid. De Producten zijn zo verhullend aan de man gebracht dat de mensen totaal niet begrepen waar het om ging. De woorden “lenen”, “waardedaling” en “risico” vielen niet. Aandelenlease? Dat werd voorgestel as een bijzonder aantrekkelijke spaarvorm Dat de rente al lag niet meer aftrekbaar was, werd ook niet verteld. Het sloeg allemaal nergens op.”

Ook financieel planner Kapé Breukelaar is niet te spreken over de lease-adviezen van Spaar Select. “Terwijl de klant en Dexia zijn gedupeerd, dreigt Spaar Select vrolijk weg te lopen.” Hij schat de totale provisie (tweede hypotheek, beleggingsdepot plus leasecontract)die de tussenpersoon heeft opgestreken, op tienduizend euro per cliënt. “Het is keiharde verkoop. Even wat producten wegzetten. Het heeft niets meer te maken met deugdelijk financieel advies”.

Eigen schuld
Spaar Select ontkent dat het heeft gehandeld uit pure provisiezucht. “We zijn in de eerste plaats een dienstverlener.Als we dat willen blijven, zullen we onze klanten tevreden moeten houden. Dat alleen met deugdelijke adviezen”, zegt Isabella Bakkers, directeur Compliance van Spaar Select. Volgens haar was er met de voorlichting niet mis. “Wij hebben ons keurig aan de regels gehouden.”Bakkers beweert dat de klanten heel goed wisten waar ze aan begonnen.”Dat mensen liever naar een ander wijzen dan naar zichzelf, is een natuurlijk fenomeen.”

Spaar Select wijst alle verantwoordelijkheid van de hand en ziet een rechtszaak met vertrouwen tegemoet. Bakkers: “Overwaarde Effect is bedacht door Bank Labouchere. Die hebben ook de inhoud van de brochures gezorgd.”

Het optimisme van Spaar Select lijkt enigszins misplaatst. Het is namelijk goed mogelijk dat de Autoriteit Financiele Markten (AFM) binnenkort stappen onderneemt. Hoewel de toezichthouder vanwege de geheimhoudingsplicht nooit informatie geeft over onder toezicht staande instellingen, wil persofficier Seger Pijnenburg wel kwijt dat de toezichthouder bij bewezen misleiding de registratie kan doorhalen, een boete dan wel aanwijzing kan opleggen of zelfs aangifte kan doen bij het Openbaar Ministerie. “Een tussenpersoon heeft de plicht adequaat te informeren, dus moet hij ook op de risico´s wijzen”.

Lange adem
Een zaak tegen Spaar Select zal Dexia goed uitkomen. De Belgische bank staat nu alleen voor het hekje. Wol zelfvertrouwen, want Dexia beschouwt zijn juridische positie als ijzersterk. Dat wil niet zeggen dat Dexia totaal onwillig is om gedupeerden tegemoet te komen. De bank heeft zich al bereid verklaard om in een aantal leasegevallen het leed te verachten.De mensen die zich hebben ingelaten met Overwaarde Effect vallen daar niet onder. Al zegt de bank zich ook tegenover hen niet al te hard op te stellen. Want, zo verzekert woordvoerder Rob Okhuijsen: “Niemand met een effectenlease-product hoeft een financieel drama mee te maken. Als er cliënte zijn die niet meer aan hun financiele verplichtingen kunnen voldoen en dat kunnen onderbouwen, zullen we coulant zijn.”

Voor Leaseleed is deze geste niet genoeg. Advocaat Johan Bil van de stichting zal alles uit de kast halen om de schades weg te werken. Of dat lukt? Bil houdt rekening met een langdurige procedure. “Het is evident dat er verkeerd geadviseerd is. Maar er is helaas een verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen.”

Voor Martin en Alice Alberts ziet het er somber uit. Nu zijn de betalingen nog geschorst, maar als Dexia heeft uitgerekend wat ze maandelijkse kunnen missen, valt het zwaard. Martin: “Als Dexia kwaad wil, en dat recht hebben ze, staat er straks een bord in de tuin. Dan zijn ons huis kwijt.”

Bron: Quote Finance