Verleiding Legio Lease 27-02-2004
Tienduizenden kleine beleggers stapten in aandelen met geleend geld. Nu regent het klachten en rechtszaken tegen Legio Lease. Een stand van zaken.

Frank van Hoorn

Juristen kunnen niet schrijven. Dat blijkt weer eens uit recente en belangrijke uitspraken van bet Dutch Securities Institute (DSI) over Legio Lease. Het wemelt van verloren gewaande woorden ('dusdoende') en zinsnedes ('dit klemt te meer') in de conclusies van de vijfkoppige DSI-klachtencommissie. Onbegrijpelijke geheimtaal, ook voor klanten van Legio Lease, onder wie velen die doorgaans worden aangeduid als `de gewone man'.
Bejaarden, huisvrouwen of plaatwerkers, maar ook modaal- en veelverdienenden laten zich midden jaren negentig - opgejuind door vasthoudende verkopers en juichende reclamefolders bekeren tot aandelenlease via Bank Labouchere. Legio Lease maakt deel uit van deze `jonge-hondenbank'. De beurskoersen exploderen, en heel Nederland wil een stuk van de taart.
De producten van Legio Lease passen in de grote dromen van de kleine man. Want hij belegt met geld dat hij niet bezit - geleend geld. Daarmee koopt hij een pakket aandelen dat wordt beheerd door Legio Lease. (Bij sommige Labouchere-producten, vooral verkocht via tussenpersonen van SpaarSelect, storten beleggers daarnaast een geldsom, waarvan aandelen worden gekocht.) De belegger betaalt maandelijks rente en aan bet eind van het contract wordt het pakket doorgaans verkocht. De winst is voor de klant.
Of het verlies.
Ondanks bet hardnekkig vooruitgangsgeloof van beursgoeroes, zakken de koersen vanaf 2000 in bet moeras. De bijna tweehonderdduizend klanten van Legio Lease zien aan het eind van hun contract een (fikse) restschuld opdoemen. Dat pikken ze niet. Massaal sluiten klanten zich aan bij collectieve rechtszaken van de Stichting Leaseverlies en Stichting Eegalease tegen Dexia Bank Nederland - inmiddels eigenaar van Bank Labouchere. In groten getale doen zij hun beklag bij het DSI. Want zij voelen zich misleid als het gaat om de risico's van aandelenlease. En zij vinden dat Labouchere niet goed voor hen heeft gezorgd - als onervaren beleggers.
Lezing van haar bevindingen leert dat de DSI-klachtencommissie van misleiding niet wil weten, althans in tien `modelzaken'. Volgens de commissieleden kunnen en moeten beleggers uit bet leasecontract begrijpen dat een restschuld tot de mogelijkheden behoort. Maar Labouchere (lees: Dexia) gaat niet vrijuit: de bank heeft volgens de DSI zijn zorgplicht geschonden.
Labouchere had er rekening mee moeten houden dat klanten niet beseffen hoe hevig koersen kunnen schommelen. Bovendien heeft bet bedrijf verzuimd na to gaan of `in individuele gevallen geen wanverhouding zou ontstaan tussen de betalingsverplichting die zijn wederpartij op zich nam en diens inkomens- en vermogenspositie'. Op basis van de zorgplicht had Labouchere voorzieningen moeten treffen - zoals het aanbieden van een verzekering - die betaling van de restschuld verzekert, vindt de commissie.
Zo lijkt de klachtencommissie af te stevenen op een gedeelde verantwoordelijkheid. Het bedrijf had beter zijn best moeten doen, de klanten hadden zich moeten verdiepen in de materie. Maar niets blijkt minder waar: de commissie laat Dexia in deze modelzaken opdraaien voor bet overgrote deel van de restschuld. De bank moet 85 procent betalen bij contracten van drie jaar, en 80 procent bij contracten met een duur van vijf jaar. Dat klanten ook iets zelf moeten betalen, komt doordat een voorziening - voor als een restschuld zou ontstaan - ook geld had gekost.
Wat is de status van de DSI uitspraken? Het oordeel van de klachtencommissie is bindend voor partijen. Ondanks dat het hier om 'modelzaken' gaat, hebben de uitspraken geen algemene geldigheid. Maar ze hebben wel een sterke 'precedentwerking' voor de duizenden klachten bij het DSI. De onderhandelingen in de Commissie Geschillen Aandelenlease, die stillagen in afwachting van de DSI-oordelen, kunnen bovendien worden hervat. De commissie is opgericht door minister van Financien Gerrit Zalm (VVD) en probeert tot een vergelijk te komen tussen alle spelers in het leasedebacle.
In de collectieve rechtszaak tegen Dexia ageert de Stichting Leaseverlies (91 duizend 'leden') vooral tegen het misleidende reclamemateriaal van Legio Lease - het argument dat de klachtencommissie onderuithaalt. Daarom worden de DSI-zaken wel als een nederlaag voor de stichting gezien. Ten onrechte. Hoewel rechters belang hechten aan het oordeel van de DSI-specialisten, varen zij een eigen koers. Bovendien heeft Leaseverlies in de dagvaarding tegen Dexia wel degelijk gewezen op de zorgplicht. `Op geen enkel moment heeft Legio Lease informatie gevraagd over de persoonlijke (financiele) situatie van de effectenlease-contractant.'
Toch is de rechtszaak van Leaseverlies weinig kansrijk. Rechters kunnen bijvoorbeeld moeilijk in een klap concluderen dat 85 duizend keer de zorgplicht is geschonden. Want elk geval is anders, zo blijkt ook uit individuele rechtszaken van Legio Lease-klanten. Vorig jaar november werd Dexia door de Amsterdamse rechtbank veroordeeld tot het betalen van 75 procent van een restschuld. Bij dezelfde rechtbank verloor een klant in juli 2003 zijn kort geding tegen de bank. Steeds zijn de omstandigheden anders, en dat leidt tot uiteenlopende uitspraken. Bovendien: hoger beroep is mogelijk. Tot de Hoge Raad - 's lands hoogste rechtscollege - een uitspraak heeft gedaan over aandelenlease, hebben vonnissen geen algemene geldigheid.
In de Leaseverlies-zaak is nog weinig vooruitgang geboekt. Dat is anders in de collectieve aanklacht van de Stichting Eegalease (zestienduizend 'leden') tegen Dexia. Het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat echtgenoten elkaar voor koopovereenkomsten op afbetaling schriftelijk toestennning moeten geven. Gebeurt dat niet, dat zijn de overeenkomsten vernietigbaar.
Eegalease stelt dat de Legio Lease-klanten koopcontracten op afbetaling hebben gesloten. Immers, de gekochte aandelen werden pas eigendom van klanten als zij de volledige koopsom hadden betaald. De wettelijke term voor deze koopvorm is huurkoop; dat is een specifieke vorm van koop op afbetaling. Omdat Legio Lease nooit voor toestemming van echtgenoten heeft gezorgd, zijn de overeenkomsten vernietigbaar, vindt Eegalease.
Als sprake is van huurkoop, dan moet het kantongerecht de zaak behandelen. Maar als aandelenlease geen koop op afbetaling is, is de rechtbank bevoegd. Omdat Eegalease de rechtzaak begon, kwam de zaak bij het kantongerecht terecht. De stichting vindt immers dat sprake is van huurkoop. Dexia heeft vergeefs geprobeerd de zaak te laten doorverwijzen naar de rechtbank: het Amsterdamse kantongerecht geeft Stichting Eegalease gelijk.
Dat is een nederlaag voor de advocaten van Dexia. Nu ligt de zaak stil, in afwachting van de onderhandelingen in de Commissie Geschillen Aandelenlease. Mocht Eegalease verder procederen en winnen, dan is hoger beroep mogelijk. Het is niet ondenkbaar dat verse magistraten een andere mening hebben. Zo vindt de rechtbank in Almelo aandelenlease geen koop op afbetaling.
Wordt vervolgd. Maar niet voor iedereen. De 86 duizend beleggers die zijn ingegaan op het 'Dexia-aanbod' om de financiele pijn van de restschulden to verzachten, zijn uitgepraat. Zij hebben zich contractueel verplicht geen juridische stappen meer te ondernemen.


Bron: Elsevier